Rektosel (Makat Fıtığı): Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
Prof. Dr. Mehmet KARABULUT | Genel Cerrahi Uzmanı
Rektosel, rektumun vajina duvarına doğru sarkmasıyla oluşan bir durumdur. Özellikle kadınlarda, pelvik tabanın zayıflamasına bağlı olarak ortaya çıkar ve çoğunlukla doğum yapmış kadınlarda görülür. Bu yazıda, rektoselin nedenleri, belirtileri ve tedavi seçeneklerini inceleyerek, hastaların bu rahatsızlık hakkında bilinçlenmesine yardımcı olacağız.
Rektosel Nedir?
Rektosel, rektumun ön duvarının vajina yönünde balonlaşarak sarkmasıdır. Bu durum, genellikle vajinal doğumlar sonrası pelvik tabanın zayıflamasıyla ilişkilidir. Pelvik organlar, kaslar ve bağ dokular tarafından desteklenir. Zayıflayan bu dokular, rektumun normal pozisyonunu koruyamamasına neden olur ve zamanla vajina içine doğru bir çıkıntı oluşur.
Rektosel genellikle doğum yapmış kadınlarda daha sık görülse de, doğum yapmamış kadınlarda da pelvik taban zayıflığı nedeniyle gelişebilir. Rektosel, rahatsız edici belirtilere yol açabilir ve hastaların yaşam kalitesini düşürebilir.
Rektosel Nedenleri
Rektosel oluşumuna katkıda bulunan çeşitli faktörler vardır. Bunlar arasında:
- Vajinal Doğum: Birden fazla normal doğum yapmak, pelvik tabanı zayıflatarak rektosel gelişimine yol açabilir. Zor doğumlar ve iri bebekler bu riski artırır.
- Kronik Kabızlık: Sürekli ıkınma ve zorlanma, rektumun vajinaya doğru sarkmasına neden olabilir.
- Pelvik Cerrahi Geçmişi: Daha önce yapılmış pelvik ameliyatlar, pelvik taban zayıflığına katkıda bulunabilir.
- Yaşlanma: Yaşlandıkça bağ dokuları zayıflar ve rektosel gelişme riski artar.
- Hormonal Değişiklikler: Menopoz sonrasında östrojen seviyelerinin düşmesi, pelvik dokuların zayıflamasına neden olabilir.
- Genetik Yatkınlık: Bazı kadınlar, pelvik taban kaslarının zayıflığına genetik olarak daha yatkın olabilirler.
Rektosel Belirtileri
Rektosel, bazı kadınlarda hiçbir belirti vermezken, bazı hastalarda ciddi rahatsızlıklara neden olabilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Bağırsak Hareketlerinde Zorluk: Dışkılama sırasında tam boşalamama hissi.
- Manuel Destek İhtiyacı: Dışkılamayı kolaylaştırmak için vajina duvarına elle baskı yapma gereği.
- Makat veya Vajinada Baskı Hissi: Anüs ve vajina arasında sürekli bir ağırlık veya dolgunluk hissi.
- Cinsel İlişkide Ağrı: Vajina duvarına yapılan baskı nedeniyle cinsel ilişkide rahatsızlık ve ağrı.
- Kronik Kabızlık: Rektosel, dışkının rektumda birikmesine ve tam boşalmamasına neden olabilir, bu da kronik kabızlığa yol açar.
Bu belirtiler kişiden kişiye değişebilir ve semptomların şiddeti, rektoselin boyutuna ve ciddiyetine bağlıdır.
Rektosel Tanısı
Rektosel tanısı, genellikle fizik muayene ile konur. Ancak tanının doğrulanması ve rektoselin boyutunun değerlendirilmesi için bazı ek testler gerekebilir:
- Pelvik Muayene: Vajina duvarının sarkması ve rektumun balonlaşması, doktor tarafından hissedilir.
- Defekografi: Rektumun boşalma işlevini incelemek için özel bir röntgen çekilir. Bu işlem, dışkılama sırasında rektumun nasıl davrandığını gösterebilir.
- MR Defekografi: Manyetik rezonans (MR) ile yapılan bu görüntüleme yöntemi, rektoselin pelvik organlarla ilişkisini daha ayrıntılı bir şekilde gösterir.
Rektosel Tedavi Yöntemleri
Rektoselin tedavisi, hastanın semptomlarına ve rektoselin boyutuna bağlıdır. Hafif vakalarda konservatif tedavi yöntemleri yeterli olabilirken, ileri vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir.
1. Konservatif Tedavi Yöntemleri
Hafif semptomlar gösteren hastalar için cerrahi dışı tedavi yöntemleri tercih edilebilir:
- Diyet Değişiklikleri: Lif oranı yüksek gıdalar tüketmek ve bol su içmek, dışkının yumuşamasını ve kabızlığın önlenmesini sağlar.
- Pelvik Taban Egzersizleri: Kegel egzersizleri gibi pelvik taban kaslarını güçlendiren egzersizler, rektoselin ilerlemesini yavaşlatabilir ve semptomları hafifletebilir.
- Pesser Uygulaması: Vajina içine yerleştirilen özel bir cihaz olan pesser, rektumun vajinaya doğru sarkmasını engelleyerek rahatlama sağlayabilir.
2. Cerrahi Tedavi Yöntemleri
Rektoselin cerrahi tedavisi, genellikle semptomları şiddetli olan ve konservatif yöntemlerle iyileşmeyen hastalar için gereklidir. Cerrahi müdahale, rektoselin düzeltilmesi ve pelvik tabanın yeniden güçlendirilmesi amacıyla yapılır.
- Rektosel Onarımı (Posterior Kolporafi): Rektoselin vajina duvarı yoluyla düzeltilmesi işlemidir. Bu cerrahi işlemde, vajina duvarındaki fazla doku çıkarılır ve rektumun normal anatomik pozisyonu yeniden sağlanır.
- Laparoskopik Cerrahi: Karın duvarına yapılan küçük kesiler yoluyla uygulanan bu cerrahi yöntem, pelvik organların yerinde sabitlenmesi için kullanılır. Laparoskopik yöntem, hastaların daha hızlı iyileşmesini sağlar ve cerrahi komplikasyon riskini azaltır.
- Mesh (Yama) Uygulaması: Bazı hastalarda, cerrahi onarımın desteklenmesi için sentetik bir yama kullanılır. Bu yöntem, pelvik tabanın daha güçlü bir şekilde yeniden yapılandırılmasına yardımcı olabilir.
Rektosel Ameliyatı Sonrası İyileşme Süreci
Rektosel ameliyatı sonrası iyileşme süreci, uygulanan cerrahi yönteme ve hastanın genel sağlık durumuna bağlıdır. Genellikle hastalar, ameliyattan birkaç gün sonra normal günlük aktivitelerine dönebilirler. Ancak tam iyileşme süreci 4-6 hafta sürebilir. Ameliyat sonrası dönemde:
- Kabızlığı önlemek için lifli gıdalar tüketilmeli ve bol su içilmelidir.
- Ağır kaldırmaktan ve zorlayıcı aktivitelerden kaçınılmalıdır.
- Düzenli pelvik taban egzersizleri ile pelvik kaslar güçlendirilmelidir.
Rektosel Önlenebilir mi?
Rektoselin tamamen önlenmesi her zaman mümkün olmasa da, bazı önleyici tedbirler almak mümkündür:
- Kabızlıktan Kaçınmak: Lifli gıdalar tüketmek, bol su içmek ve düzenli egzersiz yapmak, kabızlığı önleyebilir ve pelvik tabana yapılan baskıyı azaltabilir.
- Pelvik Tabanı Güçlendirmek: Kegel egzersizleri, pelvik taban kaslarının güçlenmesine yardımcı olur ve rektosel riskini azaltabilir.
- Doğum Sonrası Destek: Vajinal doğum yapan kadınlar, doğum sonrası dönemde pelvik taban kaslarını güçlendirecek egzersizler yaparak rektosel riskini azaltabilirler.
Sonuç ve Profesyonel Yardımın Önemi
Rektosel, yaşam kalitesini düşürebilecek bir durum olsa da, zamanında teşhis ve uygun tedavi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir. İlerleyen vakalarda cerrahi müdahale gerekebilir ve profesyonel bir cerrahın rehberliğinde bu süreç başarıyla yönetilebilir.